Chiếc phà vừa rời bến. Bạn muốn kể rằng cả nhóm đã dừng xe để quay cảnh ấy. Bạn sẽ viết “We stopped filming the ferry“ hay “We stopped to film the ferry” ? Nếu chọn câu đầu, bạn vừa kể chuyện cả nhóm ngừng quay đúng lúc chiếc phà rời bến. Câu thứ hai mới diễn tả việc dừng lại để đưa máy lên quay.
Một cách học ngữ pháp tiếng Anh là bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ như vậy. Lấy một điều bạn muốn nói, thử diễn đạt theo hai cách rồi xem người nghe sẽ hiểu mỗi câu ra sao. Khi biết vì sao mình chọn to film, bạn có thể tự kể cả chuyện dừng xe mua nước mà chẳng cần thuộc lòng câu chuyện ở bến phà.
Tự học ngữ pháp tiếng Anh từ một câu từng bỏ dở
Hãy mở lại một tin nhắn bạn từng phải nhờ dịch. Có thể bạn biết cả yesterday lẫn send nhưng vẫn loay hoay với câu “Hôm qua mình đã gửi nhầm ảnh”. Thử viết đến chỗ thấy vướng. Nếu đã viết được I và the wrong photo yesterday nhưng còn bỏ trống chỗ ở giữa, bạn cần ôn dạng quá khứ của động từ send. Câu bạn cần là I sent the wrong photo yesterday.
Cũng với tin nhắn ấy, người khác có thể viết câu kể dễ dàng nhưng lúng túng khi muốn hỏi “Bạn gửi nhầm ảnh à?” Ở trường hợp đầu, bạn cần nhớ send đổi thành sent. Ở trường hợp sau, hãy luyện đặt câu hỏi với did. Nhận ra mình mắc ở đâu sẽ giúp bạn chọn đúng bài khi mở sách ngữ pháp.
Nếu mới bắt đầu, hãy chọn những việc bạn thường phải nói bằng tiếng Anh. Giới thiệu ai đó là dịp tập dùng be. Kể một việc đã xong là lúc ôn thì quá khứ đơn. Muốn hỏi giờ mở cửa, bạn sẽ cần biết trật tự từ trong câu hỏi. Thứ tự học sẽ dễ quyết định hơn khi bạn biết tối nay mình muốn nói được câu nào.
Đặt hai câu đúng cạnh nhau để thấy nghĩa thay đổi
Điện thoại sắp hết pin, bạn hỏi người ngồi cạnh Do you have a charger? Lúc ấy, mượn được chiếc nào hợp với máy là tốt rồi. Nhưng giả sử trước chuyến đi, cả nhóm đã giao cho người ấy giữ bộ sạc dùng chung. Khi bạn hỏi “Do you have the charger?”, cả hai đều biết bạn đang hỏi bộ sạc nào.
Khi học mạo từ tiếng Anh, bạn có thể tự dựng lại cảnh này với vài chiếc chìa khóa. Để chúng lên bàn rồi nhờ bạn mình đưa a key. Sau đó, chỉ cho người ấy biết chiếc nào mở được cửa sau và nhờ đưa the key. Nhìn chiếc chìa khóa người kia chọn, bạn sẽ thấy ngay tác dụng của một từ tưởng như chẳng đáng kể.
Cách so sánh này cũng giúp bạn phân biệt các thì trong tiếng Anh. Đọc hai câu My aunt lived above the bakery for six years và My aunt has lived above the bakery for six years. Nếu dì vẫn sống trên gác tiệm bánh, thì hiện tại hoàn thành ở câu thứ hai diễn đạt được chi tiết đó. Nếu dì đã dọn đi và bạn đang kể về chỗ ở cũ của dì, câu đầu hợp hơn. Cả hai câu đều có cùng cụm for six years. Muốn chia động từ cho đúng, bạn còn cần biết sáu năm ấy có kéo dài đến hiện tại hay không.
Biến bài tập điền từ thành một cuộc trò chuyện
Bạn vừa điền đúng từ send vào câu hỏi Did you send the wrong photo? Hãy đóng sách lại. Người gửi ảnh trả lời No, I sent the right photo. Bạn chợt thấy địa chỉ email thiếu một chữ. Bạn sẽ hỏi tiếp thế nào? Did you send it to the wrong address? là một cách nối tiếp câu chuyện mà vẫn luyện được đúng mẫu câu vừa học.
Bạn có thể làm bài tập ngữ pháp này một mình bằng cách gấp đôi tờ giấy. Bên trái viết điều người hỏi cần biết, bên phải ghi câu trả lời có một chi tiết bất ngờ. Ví dụ, người hỏi tưởng vé bị mất, còn người trả lời cho biết vé vẫn nằm trong túi áo. Đọc một bên, che bên kia rồi nói tiếp. Khi đổi vai, thử đáp No, I didn’t lose it rồi giải thích cho người kia biết tấm vé đang ở đâu.
Bạn cũng có thể luyện với một đoạn phim có phụ đề tiếng Anh. Tạm dừng ngay sau một câu hỏi, tự đáp theo tình huống rồi mới nghe nhân vật trả lời. Hai câu đáp có thể khác hẳn nhau mà vẫn hợp với điều người kia vừa hỏi.
Ghi lỗi theo cách giúp bạn tự sửa lần sau
Một dòng gạch đỏ dưới chữ sent chưa nói cho bạn biết vì sao mình sai. Chẳng hạn, bạn viết nhầm Did Mai sent the file? Nếu chỉ chép đáp án bên cạnh, vài hôm nữa nhìn lại, bạn sẽ thấy một câu đúng khá quen mắt. Bên cạnh lỗi ấy, hãy ghi “Đã có did để đánh dấu quá khứ, động từ chính dùng dạng nguyên mẫu không to”. Bây giờ bạn biết vì sao phải viết Did Mai send the file?
Để xem mình có sửa được lỗi hay chỉ nhớ đáp án, hãy đổi cả người lẫn hành động. Thử hỏi “Tối qua bố có mang theo chìa khóa không?” rồi kiểm tra xem mình dùng bring hay brought sau did. Nếu bạn tự nói được “Did Dad bring the keys last night?”, lời nhắc trong vở đã có tác dụng ở một câu khác.
Khi nhờ người khác chữa bài, hãy kể luôn hoàn cảnh. Với câu chuyện ở tiệm bánh, người sửa cần biết dì còn ở đó hay đã chuyển đi mới góp ý chính xác. Một câu hỏi cụ thể như “Nếu dì vẫn sống ở đây thì em dùng lived có hợp không?” cũng dễ nhận được lời giải thích hơn yêu cầu chung chung “Sửa giúp em ngữ pháp”.
Ôn thế nào để tự đặt câu khi không có mẫu
Bạn có thể dành buổi đầu để tìm hiểu một cấu trúc câu, sáng hôm sau thử dùng lại lúc chưa mở vở và cuối tuần tự đặt một câu mới. Trên mặt trước tấm thẻ ôn, hãy viết “Hỏi mượn một chiếc sạc bất kỳ”. Ở mặt sau, ghi câu tiếng Anh cùng một tình huống cần đổi a thành the. Lúc ôn, nói thành tiếng trước khi lật thẻ. Khoảnh khắc khựng lại chính là chỗ cần luyện thêm.
Đừng vội bỏ thẻ chỉ vì bạn đọc câu mẫu thấy quen. Hãy thử nhắn cho một người đi cùng để hỏi về bộ sạc cả nhóm đã gửi họ giữ. Nếu tự viết được lời nhắn ấy sau vài ngày, bạn đã có bằng chứng cụ thể rằng mình dùng được mạo từ trong giao tiếp. Nếu còn nhầm, hãy khoanh tròn chi tiết “cả nhóm đã gửi họ giữ” rồi thử lại vào hôm khác.
Bài tự kiểm tra với ba tình huống mới
Tình huống một. Bạn đang đạp xe thì dừng lại để buộc dây giày. Hãy kể lại bằng tiếng Anh, dùng stop và tie. Nếu viết stopped tying, người đọc sẽ hình dung bạn vừa ngừng làm việc gì?
Tình huống hai. Ở quầy lễ tân có một hộp bút. Bạn cần mượn một cây bất kỳ để ký tên. Lần khác, bạn quay lại đó tìm cây bút máy của mình bỏ quên hôm trước. Hãy viết hai câu hỏi để người ở quầy phân biệt được hai ý đó.
Tình huống ba. Hà làm ở rạp phim được bốn năm và hiện vẫn làm ở đó. Bạn viết She worked at the cinema for four years. Cần sửa thế nào để câu kể đúng tình hình hiện nay?
Đáp án gợi ý. Ở câu đầu, I stopped to tie my shoelaces cho biết mục đích dừng xe. Với stopped tying, bạn đang buộc dây thì ngừng tay. Ở quầy lễ tân, hai câu có thể là Could I borrow a pen? và Have you seen the fountain pen I left here yesterday? Để kể về Hà, hãy dùng She has worked at the cinema for four years.
Để khép lại buổi học ngữ pháp tiếng Anh hôm nay, hãy viết hai dòng chú thích cho đoạn phim ở bến phà. Ở dòng đầu, bạn dừng xe để quay. Ở dòng sau, bạn ngừng quay vì trời đổ mưa. Che phần mở bài lại và xem mình có kể được cả hai khoảnh khắc ấy không.
Ms Như Uyên
